Familje në Francë, Itali dhe Mbretërinë e Bashkuar pretendojnë se algoritmet dhe dizajni i rrjeteve sociale i ekspozojnë fëmijët ndaj përmbajtjeve të rrezikshme dhe përdorimit që krijon varësi.
Rrjetet sociale janë përsëri nën presion të fortë ligjor dhe publik në Evropë.
Në France dhe Itali tashmë po zhvillohen procese gjyqësore kundër kompanive të mëdha teknologjike, ndërsa familja e një adoleshenti nga Skotlanda është pjesë e një padie kundër Meta në United States.
Në qendër të këtyre rasteve janë pyetjet që po ngrihen gjithnjë e më shpesh edhe nga qeveritë evropiane: a i mbrojnë platformat mjaftueshëm fëmijët, a i shtyjnë algoritmet drejt përmbajtjeve të rrezikshme dhe a krijon dizajni i aplikacioneve varësi te përdoruesit e rinj?
Italia kërkon verifikim më të fortë të moshës
Në Itali, një organizatë për mbrojtjen e të drejtave të fëmijëve ka ngritur një padi kolektive kundër TikTok dhe Meta, kompania që qëndron pas Facebook dhe Instagram.
Padia, e para e këtij lloji në Itali, kërkon që gjykata t’i detyrojë platformat të vendosin sisteme më të forta për verifikimin e moshës për përdoruesit nën 14 vjeç.
Po ashtu kërkohet më shumë transparencë mbi mënyrën se si funksionojnë algoritmet, si dhe heqja e elementeve potencialisht manipuluese nga platformat.
Sipas organizatave të përfshira në rast, qëllimi është mbrojtja e rreth 3,5 milionë fëmijëve italianë të moshës 7–14 vjeç që janë aktivë në rrjetet sociale në kundërshtim me rregullat.
Avokatët e Meta-s dhe TikTok-ut, në seancën e parë, kanë kundërshtuar kompetencën e gjykatave italiane për të vendosur mbi këtë çështje. Seanca e radhës është caktuar për 30 qershor, ndërsa data përfundimtare e procedurës është 19 nëntori.
Francë: Familjet padisin TikTok-un
Në Francë, një grup familjesh të bashkuara në organizatën Algos Victima paraqitën një padi kundër TikTok-ut në vitin 2024.
Ata pretendojnë se algoritmi i platformës u ka shfaqur adoleshentëve përmbajtje të lidhura me vetëlëndimin, çrregullimet e të ngrënit dhe vetëvrasjen.
Rasti filloi me pretendime të lidhura me dy vetëvrasje, ndërsa në maj padia u zgjerua. Tani ajo përfshin 16 familje, prej të cilave pesë janë familje të vajzave që kanë humbur jetën. Rastet e tjera lidhen me çrregullime serioze të të ngrënit, depresion ose mendime vetëvrasëse tek të rinjtë.
Prokurorët francezë hapën në nëntor 2025 një hetim penal formal për të përcaktuar nëse algoritmet e TikTok-ut i kanë ekspozuar të miturit ndaj përmbajtjeve që lidhen me vetëvrasjen dhe nëse janë rrezikuar përdorues të cenueshëm.
Hetimi mund të përfshijë gjithashtu dyshime për promovimin e një përmbajtjeje të tillë dhe mbledhjen e paligjshme të të dhënave personale.
Deri në qershor 2026, ende nuk janë shpallur data publike për gjykimin e këtij rasti.
Adoleshent skocez pjesë e një padie në SHBA
Edhe United Kingdom është bërë pjesë e valës më të gjerë të proceseve gjyqësore kundër rrjeteve sociale.
Familja e adoleshentit skocez Murray Dowey, i cili vdiq në dhjetor 2023, iu bashkua një padie në Delaware kundër Meta-s.
Sipas padisë, vdekja e tij, si dhe raste të tjera të ngjashme, janë “pasojë e parashikueshme” e vendimeve të kompanisë lidhur me dizajnin e platformës.
Organizata Social Media Victims Centre pretendon se Meta ka qenë në dijeni që nga viti 2019 për funksione që u lejojnë të rriturve të panjohur të kontaktojnë fëmijë, duke i ekspozuar ata ndaj rrezikut të abuzimit.
Në padi thuhet gjithashtu se kompania ka refuzuar rekomandimet që profilet e adoleshentëve të vendosen automatikisht si private, gjë që sipas organizatës mund të kishte parandaluar miliona mesazhe direkte drejt të miturve.
SHBA tashmë ka vendime kundër platformave
Raste të ngjashme po zhvillohen edhe në SHBA, ku javën e kaluar një gjyqtar në California refuzoi kërkesën e Meta-s dhe Google për një rigjykim në një çështje që lidhej me varësinë nga rrjetet sociale.
Në atë rast, të dyja kompanitë u detyruan të paguajnë 6 milionë dollarë një ish-përdoruesi të ri.
Procedura u zhvillua mbi pretendimin se platformat nuk i kishin paralajmëruar mjaftueshëm përdoruesit e rinj për dëmet e mundshme nga përdorimi i tepërt i rrjeteve sociale.
Nuk është më vetëm një shqetësim prindëror
Këto padi vijnë në një kohë kur gjithnjë e më shumë vende evropiane po diskutojnë kufizime për përdorimin e rrjeteve sociale nga fëmijët nën 16 vjeç.
Rastet në Francë, Itali, Germany, Holandë dhe SHBA tregojnë se debati nuk zhvillohet më vetëm rreth kohës së kaluar para ekranit, por edhe rreth përgjegjësisë së platformave, algoritmeve dhe dizajnit që mban vëmendjen e fëmijëve.
Në qendër të mosmarrëveshjes qëndron pyetja nëse kompanitë teknologjike mund të vazhdojnë të paraqiten vetëm si ndërmjetëse të përmbajtjes, apo nëse duhet të marrin përgjegjësi më të madhe për mënyrën se si sistemet e tyre ndikojnë tek përdoruesit më të rinj.
Përgatiti dhe përshtati:
WWW.STUDENTËT.MK
